Hoe herken je een kurksmettige wijn aan de geur?
Snel antwoord
Een gebouchonneerde (kurksmettige) wijn herken je aan een muf, vochtig kartonachtig aroma dat doet denken aan een natte krant, een vochtige kelder of schimmelig hout. De veroorzaker is TCA (2,4,6-trichlooranisol), een chemische verbinding die zelfs in minieme hoeveelheden de fruitige aroma's van wijn volledig kan maskeren.
Uitgebreid antwoord
Kurksmet is de meest voorkomende wijnfout en treft naar schatting 2 tot 5% van alle flessen met natuurkurk — dat zijn tientallen miljoenen flessen per jaar wereldwijd. De boosdoener is TCA (2,4,6-trichlooranisol), een molecuul dat ontstaat wanneer bepaalde schimmels in de kurk reageren met chloorfenolverbindingen.
Het verraderlijke aan TCA is hoe ongelooflijk krachtig het is. De menselijke neus kan TCA detecteren bij concentraties van slechts 2 tot 4 nanogram per liter — dat is 2 tot 4 deeltjes per biljoen. Ter vergelijking: dat is alsof je één druppel in 500 olympische zwembaden kunt ruiken. We zijn er evolutionair gevoelig voor omdat soortgelijke moleculen in de natuur wijzen op bederf en schimmel.
De geur van een licht aangetaste wijn is niet altijd overduidelijk. Bij lichte besmetting merk je vooral dat het fruit 'afwezig' lijkt — de wijn ruikt vlak, saai, zonder de levendigheid die je verwacht. Pas bij sterkere besmetting verschijnt de klassieke 'natte karton'- of 'muffe kelder'-geur. Tip: als je twijfelt, schenk de wijn in een groot glas en wacht vijf minuten. TCA wordt vluchtig en treedt sterker op de voorgrond naarmate de wijn meer luchtcontact heeft.
Een wijdverbreid misverstand is dat een verkruimelde of slechte kurk altijd kurksmet betekent. Dat klopt niet — een kurk kan er perfect uitzien terwijl de wijn besmet is, en omgekeerd kan een beschadigde kurk prima functioneren. De TCA-moleculen zijn onzichtbaar.
Verrassend: TCA kan ook van andere bronnen dan de kurk komen. Houten dakbalken, kratten, pallets en zelfs chloorbevattende reinigingsmiddelen in de kelder kunnen TCA-besmetting veroorzaken. Er zijn gevallen bekend van hele kelders die besmet raakten — duizenden flessen, inclusief die met schroefdop.
Wat te doen als je een gebouchonneerde fles hebt? In een restaurant stuur je hem gewoon terug — dat is precies waarvoor het ritueel van de eerste proefslok bestaat. Bij thuisgebruik: gooi de wijn niet weg. Een oude huisvrouwentip die wetenschappelijk is bevestigd: wikkel een prop huishoudfolie (polyethyleen) in de wijn. Het materiaal absorbeert TCA-moleculen. Na vijf tot tien minuten is de wijn vaak merkbaar verbeterd, al zal hij nooit perfect zijn.