Wat is late oogst (vendange tardive)?
Snel antwoord
Vendange tardive (late oogst) is een wijnstijl waarbij de druiven bewust later worden geplukt dan normaal — weken na de reguliere oogst — zodat ze extra suiker ontwikkelen. Het resultaat: rijke, zoete wijnen met intense fruit- en honingaromas, vooral gemaakt in de Elzas, Duitsland en Oostenrijk.
Uitgebreid antwoord
Vendange tardive — letterlijk 'late oogst' — is een wijnstijl die balanceert op de dunne lijn tussen genialiteit en risico. Door de druiven langer aan de wijnstok te laten hangen, concentreren zich suikers en aromas, maar groeit ook het gevaar van rot, regen en vorst.
Het concept is het eenvoudigst uit te leggen via de Elzas, waar vendange tardive (VT) een officiele aanduiding is. De regels zijn strikt: alleen specifieke druivensoorten (Riesling, Gewurztraminer, Pinot Gris en Muscat) komen in aanmerking. De druiven moeten een minimaal suikergehalte bereiken bij de oogst — 243-270 g/L afhankelijk van de soort — wat overeenkomt met een potentieel alcoholgehalte van 14,3-15,9%. De oogst gebeurt handmatig en vaak in meerdere passages.
In Duitsland kent men het systeem van Pradikatswein, met oplopende rijpheidsniveaus: Spatlese (laat geoogst, 76-90 graden Oechsle), Auslese (geselecteerde rijpe trossen, 83-100 graden Oechsle), Beerenauslese (individueel geselecteerde overrijpe bessen) en Trockenbeerenauslese (van door botrytis verschrompelde bessen). Een Trockenbeerenauslese is het summum — druiven die eruitzien als rozijnen en een suikergehalte van meer dan 150 graden Oechsle bereiken.
Een verrassend weetje: vendange tardive is niet hetzelfde als botrytiswijnen, hoewel ze kunnen overlappen. Een VT kan gemaakt worden van perfect gezonde, overrijpe druiven zonder edele rotting. In de Elzas is het zelfs mogelijk om een VT te maken die droog is — als de gisten alle suiker omzetten.
Het grote risico van late oogst is het weer. In oktober en november kan regen de druiven doen opzwellen en verdunnen, hagel kan de oogst vernietigen, en vorst kan het suikerrijke sap bevriezen (wat overigens de basis is van ijswijn — een nog extremere variant). De wijnmaker gokt letterlijk met de elementen.
In Oostenrijk zijn Spatlese en Auslese eveneens gangbare stijlen, met name bij Gruner Veltliner en Riesling uit de Wachau en het Burgenland. Canada is wereldwijd de grootste producent van icewine — een extreme vorm van late oogst waarbij de druiven aan de stok bevriezen en in bevroren toestand worden geperst.