Wat is Tokaji?
Snel antwoord
Tokaji is een wijn uit de regio Tokaj-Hegyalja in het noordoosten van Hongarije, wereldberoemd om zijn Tokaji Aszú — een van de oudste en meest gevierde zoete wijnen ter wereld. Gemaakt van voornamelijk Furmint-druiven aangetast door edele rotting, werd Tokaji door Lodewijk XIV bestempeld als 'de wijn der koningen en de koning der wijnen'.
Uitgebreid antwoord
Tokaji is een wijn met een ongeëvenaard rijke geschiedenis. Al in de achttiende eeuw was deze Hongaarse nectar legendarisch: Lodewijk XIV serveerde hem aan het hof van Versailles, de Russische tsaren lieten de bevoorradingsroute bewaken door Kozakken, en het was de allereerste wijnregio ter wereld die een classificatie van wijngaarden invoerde — in 1730, meer dan een eeuw vóór de beroemde Bordeaux-classificatie van 1855.
De magie begint bij de Furmint-druif, een variëteit met een dunne schil en van nature hemelhoge zuurtegraad. Wanneer in de herfst nevelslierten opstijgen vanuit de rivieren Bodrog en Tisza, slaat Botrytis cinerea toe — dezelfde edele rotting die ook Sauternes maakt. De aangetaste bessen (aszú genaamd) worden één voor één met de hand geplukt en vervolgens geweekt in basiswijn om die weelderig zoete Tokaji Aszú te produceren.
De zoetheid werd traditioneel uitgedrukt in puttonyos — manden van 25 kilo aszú-bessen per vat van 136 liter. Tegenwoordig vind je op het etiket vooral 5 of 6 puttonyos: hoe hoger het cijfer, hoe zoeter en geconcentreerder. Maar vergis je niet: grote Tokaji Aszú heeft een elektrische zuurte die de wijn levendig en sprankelend maakt, nooit kleverig zoet.
En dan is er Eszencia — de heilige graal. Dit is puur sap dat onder eigen gewicht uit de aszú-bessen druipt, zó geconcentreerd in suiker (450-900 g/l) dat het nauwelijks fermenteert en slechts 1 tot 5% alcohol bereikt. Het wordt geserveerd met een lepeltje en kan theoretisch eeuwen bewaard worden. Een fles Eszencia van een topproducent behoort tot de zeldzaamste wijnen op aarde — een verrassend feit dat maar weinig wijnliefhebbers kennen.
De meest opwindende recente ontwikkeling is de droge Furmint. Stel je een Hongaars antwoord op Riesling voor: strak, mineraal, met groene appel en vuursteennoten. Producenten als Szepsy, Royal Tokaji en Patricius leiden deze revival. Het is de perfecte wijn voor wie houdt van witte wijnen met karakter maar nog niet de stap naar zoete wijnen wil zetten.
Tokaji is nog steeds dramatisch ondergewaardeerd qua prijs. Een 5-puttonyos Aszú kost 25 tot 50 euro — een fractie van wat een vergelijkbare Sauternes vraagt. Dat maakt het een van de beste geheimen van de wijnwereld.